en {0} anderen
en {0} ander
Een acht weken durende pilot in het innovatiedistrict van het Marineterrein bracht mbo-, hbo-, wo- en onafhankelijke studenten samen in één ruimte. Het doel was om de grenzen tussen kunst, wetenschap en technologie op te zoeken en te verbinden. Terwijl Amsterdam hard haar best doet om koploper te worden in verantwoorde technologie, bood deze pilot een concreet voorproefje van wat er gebeurt als de toekomstige bewoners van de stad écht gaan samenwerken. Niet om te vragen wat technologie allemaal kan doen, maar om kritisch te onderzoeken wat het zou moeten doen. Waar het conventionele onderwijssysteem vaak stopt, bouwden vier instellingen juist een open ruimte voor dialoog en verbinding. Samen daagden de studenten de gevestigde orde uit.
Hoe maken we sociale media weer een veilige plek voor tieners? Snapt een algoritme subtekst wel zoals een mens dat doet? Wat blijft er van ons over als iedereen alles van elkaar weet? En kunnen we het internet heruitvinden zonder winstoogmerk?
Dit waren de gedeelde vragen van groepen studenten die normaal gesproken compleet langs elkaar heen leven: coders van Codam, kunstenaars van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, mbo-studenten van het ROC van Amsterdam-Flevoland en academische onderzoekers van MSc MADE (AMS Institute/TU Delft/WUR). Gedurende zes sessies vonden zij elkaar op het Marineterrein voor de pilot Ethics, Art, Tech & Bildung – een samenwerking tussen de Open Kenniscoalitie, de Peer Academy und De Bildung Academie.
Blik in de keuken: Hoe de sessies vorm kregen
Depolariseren door ontmoeting Toewerkend naar een eindpresentatie werd elke avond een complex maatschappelijk thema gekoppeld aan een gastspreker en een reeks interactieve oefeningen. Geen passieve hoorcolleges, maar actieve vorming. In de eerste sessies voerden de groepen dialogen om hun eigen aannames over 'technologie' te onderzoeken. Tijdens een sessie met gastbegeleider Aminata Cairo werden de kaders nog verder opgerekt: studenten keken elkaar een minuut lang onafgebroken in de ogen, hielden elkaars hand vast en voerden échte gesprekken. Juist deze ongewone, menselijke momenten bleken de diepste indruk achter te laten.
Die aanvankelijke onwennigheid vormde het fundament voor een ruimte waarin radicaal genuanceerde conclusies mochten bestaan. Een masterstudent die vastzat in een pessimistische echokamer over surveillancetechnologie, merkte dat zijn sombere blik verzachtte door simpelweg aan tafel te zitten met studenten die juist vol enthousiasme naar AI en sociale media kijken. Zijn silo werd doorbroken, en de opgebouwde connecties zorgen vandaag de dag nog steeds voor een hoopvoller toekomstbeeld.
Hoe zet je studenten uit totaal verschillende groepen in een paar weken tijd op gelijke hoogte? Door het onderwerp. In de ethiek bestaat er namelijk geen hiërarchie; niemand is er de baas. Een ethisch vraagstuk raakt direct aan wie je bent als mens, waardoor theoretische kaders of programmeervaardigheden ineens niet meer de doorslag geven. Want telt je academische titel nog als de vraag is of we vreemden zomaar mogen filmen op een openbaar plein?
"Het is meer in gesprek zijn als mens dan als student." – een student van MSc MADE bij AMS Institute
"Het is vet om iemands hele mindset te flippen met zo’n project." – Arda, een student van ROC van Amsterdam-Flevoland
De belangrijkste factor voor deze dynamiek was de locatie. Op het Marineterrein zitten de instellingen fysiek dicht op elkaar, waardoor de initiatiefnemers elkaar snel weten te vinden. Matthijs ten Berge (Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten) zag dat deze fysieke nabijheid de samenwerking vanaf het begin vooruitstuwde.
"Het is ook het feit dat we hier een beetje als een eiland zijn, en dus moeten we omgaan hoe we samen leren, hoe we samen werken en hoe we samen leven." – Matthijs ten Berge, Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten
Michiel Tolman, medeoprichter van De Bildung Academie, trekt de essentie door naar de kern van het programma. 'Bildung' draait erom dat onderwijs je niet alleen volstopt met kennis, maar je vormt als mens en je leert hoe je je verhoudt tot de samenleving. "Onze maatschappij bestaat uit een mix van mbo-, hbo- en wo-achtergronden die elkaar dagelijks tegenkomen. Het is dus vreemd dat we die groepen in het onderwijs zo strikt gescheiden houden", stelt hij. "Het bewijs dat dit anders kan, is hier geleverd door meer dan 25 enthousiaste deelnemers. Een deel was oprecht teleurgesteld dat de pilot na acht weken al voorbij was."
"Voor mij was dit geen les. Je komt hier vrijwillig naartoe, en eerlijk, naar school zou ik niet vrijwillig gaan. Ik kwam hier omdat ik nieuwsgierig was." – een student van ROC van Amsterdam-Flevoland
Leren omgaan met onzekerheid Een eerste pilot brengt uitdagingen met zich mee, en dat hoort erbij. Het ontbreken van een strak beoordelingskader voor de eindshowcase zorgde soms voor desoriëntatie bij studenten die gewend zijn aan vaste structuren. Maar leren navigeren in onzekerheid en zelf eigenaarschap nemen over een vaag probleem was juist het doel. Dat is exact wat het reguliere onderwijs zelden van studenten vraagt, benadrukt Jenny Trimp (Peer Academy). “Gedurende de weken zag ik de autonomie groeien. Studenten begonnen zich uit te spreken over hun eigen behoeften en namen de regie over hun projecten. Dat is een mooie prestatie. Mbo-studenten worden in dit soort maatschappelijke debatten nog te vaak over het hoofd gezien, en dat is zonde. De technologie is ook hún toekomst. Hier leerden ze niet alleen over tech, maar ontwikkelden ze essentiële vaardigheden: constructief samenwerken, overtuigend presenteren en hun eigen mening onderzoeken.”
"Je krijgt de kans om jezelf te bewijzen. Jij bent degene die voor het publiek staat, degene die haar stem moet laten horen. Dat is anders dan in een normale les, waar je alleen maar luistert. Ik heb geleerd dat het helemaal niet eng is om iets te presenteren." – Israe, een student van ROC van Amsterdam-Flevoland
"Ik dacht dat ik veel van mijn expertise zou toepassen. De verrassing was dat het hier niks uitmaakte. Het ging echt meer over mijzelf." – een student van MSc MADE bij AMS Institute
Meningsverschillen werden niet weggestopt, maar ingezet om scherper te worden. Toen een anonieme Codam-student de groeps-WhatsApp weigerde om privacyredenen "nogal vreemd in een cursus waar ethiek en tech centraal staan" verhuisde de hele groep direct naar Signal. Tijdens het ontwerpen van hun showcase daagde de groep elkaar uit: hoe ver kun je ethisch gaan om je punt te maken? Ze besloten de geheimen die bezoekers in vertrouwen hadden gedeeld niet openbaar te maken; de ethische discussie werd zo onderdeel van hun eigen proces. Een andere groep raakte verdeeld tussen tech-pessimisten en tech-optimisten. In plaats van te zoeken naar een slap compromis, bouwden ze het meningsverschil rechtstreeks in als de kern van hun project. Wrijving maakt het resultaat uiteindelijk sterker.
De Eindshowcase: Theorie wordt praktijk
Tijdens de slotavond werd het publiek, een mix van vrienden, familie en onderwijsprofessionals. Direct betrokken bij de experimenten van de studenten. Eén groep liet bezoekers bij binnenkomst anoniem hun naam en een geheim opschrijven. Wie akkoord ging, kreeg even later de naam van een wildvreemde in handen met de opdracht: zoek online uit wie dit is. Het kwam direct binnen toen bleek hoe snel een vreemde iemands complete, persoonlijke Pinterest-bord met interieur- en kledingsmaak boven water kreeg. Het gevoel ineens zo zichtbaar te zijn voor een onbekende zette de zaal direct aan het denken.
Een tweede groep onderzocht de grens tussen mens en machine. Zij lieten het publiek het concept 'liefde' met de hand uittekenen, om dit direct te vergelijken met de beelden van een AI-generator. Het confronteerde de zaal met de vraag: wat voegt onze fysieke aanwezigheid nog toe in een gedigitaliseerde wereld? Een derde groep draaide de rollen in het onderwijs volledig om met een interactieve meme-quiz. Terwijl de volwassenen in de zaal de online cultuur probeerden te ontcijferen, werden ze beoordeeld door de 16- tot 18-jarige mbo-studenten. De duidelijke boodschap aan de ouders: Stop met oordelen over de online leefwereld van je kind, maar blijf nieuwsgierig en ga het gesprek aan.
De volgende stap
We kunnen deze pilot niet zomaar archiveren. Technologie ontwikkelt zich sneller dan ons vermogen om de ethische impact ervan te overzien, terwijl de neiging om mensen op basis van hun onderwijsniveau in hokjes te plaatsen hardnekkig blijft. Een jonge generatie die deze muren afbreekt en leert om samen te leven, te werken en te denken, is van grote waarde.
"Heel zelden staan we als samenleving of als mens stil bij de vraag of het gebruik van technologie zoals we dat doen wel juist is. Dat is precies wat we tijdens de cursus hebben gedaan." – een student van MSc MADE bij AMS Institute
"Mbo-, hbo- en wo-studenten worden door de samenleving als heel verschillend gezien. Maar zo zou het niet moeten zijn. Samenwerking tussen hen werkt perfect."
– Sillah, een student van ROC van Amsterdam-Flevoland
Deze pilot heeft bewezen dat het kan. Vier instellingen met totaal verschillende onderwijsculturen gaven studenten de tools om samen concrete alternatieven te ontwerpen voor complexe maatschappelijke uitdagingen. Op de grens van kunst, tech, wetenschap en ethiek liet dit programma zien dat onderwijs moet gaan over maatschappelijke vorming, niet alleen over het behalen van een diploma. De belangrijkste vraag die nu overblijft: hoe zorgen we dat dit geen losstaand project blijft, maar verankerd wordt in het DNA van elk curriculum? Dat is de uitdaging waar de Open Kenniscoalitie mee aan de slag gaat.
Wil jij ook een unieke samenwerking met ons opzetten en duurzaam inbedden? Laten we samen bouwen aan de toekomst van het onderwijs. Neem contact op met info@debildungacademie.nl
Over de partners
De Bildung Academie is een bottom-up onderwijsinitiatief, opgericht door studenten en docenten vanuit ontevredenheid over wat het reguliere onderwijs liet liggen. Wij geloven in 'Bildung': onderwijs dat je vormt tot een maatschappelijk betrokken individu dat kritisch denkt, empathisch handelt en morele vragen kan afwegen. Bij ons blijft het niet bij praten; studenten vertalen hun inzichten direct naar tastbare maatschappelijke projecten.
De Open Kenniscoalitie is het langdurige samenwerkingsverband tussen drie onderwijsinstellingen op het Marineterrein: de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, Codam Coding College en AMS Institute. Samen transformeren zij de locatie tot een innovatiedistrict waar kunst, technologie en wetenschap elkaar ontmoeten. Voor deze specifieke pilot sloegen zij de handen ineen met de Peer Academy en De Bildung Academie.
Codam Coding College breekt met traditionele structuren. Als collegegeldvrije software-engineering school in Amsterdam (onderdeel van het wereldwijde 42-netwerk) werkt Codam zonder docenten, zonder klassen en zonder vaste roosters. Het curriculum draait volledig op peer-to-peer review en staat open voor iedereen vanaf 18 jaar, ongeacht vooropleiding.
AMS Institute (Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions) is het onderzoeksinstituut dat in 2014 werd opgericht door de TU Delft, Wageningen University & Research en MIT. Zij gebruiken de stad Amsterdam als living labom oplossingen te ontwerpen voor urgente stedelijke vraagstukken. De deelnemende studenten volgden de gezamenlijke masteropleiding MSc MADE.
De Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten is de basis voor talent over de breedte van de cultuursector, bestaande uit zes academies: het Conservatorium van Amsterdam, de Nederlandse Filmacademie, de Academie voor Theater en Dans, de Reinwardt Academie, de Academie van Bouwkunst en de Breitner Academie. Op het Marineterrein jagen zij vernieuwing aan vanuit de AHK Culture Club.
De Peer Academy (onderdeel van het ROC van Amsterdam-Flevoland) zet mbo-studenten aan het roer van hun eigen ontwikkeling. Zij worden opgeleid tot Peer Educator, Peer Coach of Impact Maker om het onderwijs mede vorm te geven. Als gelijkwaardige partners pakken zij maatschappelijke vraagstukken aan die jongeren direct raken, van mentale veerkracht tot sociale veiligheid.
De Open Kenniscoalitie spreekt haar grote dank uit naar iedereen die deze pilot mogelijk heeft gemaakt, in het privatief in het bijzonder Aminata Cairo, Anne Lemmens, Cindy Vekemans, Clemens Driessen, Ferial Saatchi-Sabelis, Gabriela Acosta Camacho, Janneke Gulen, Jantine Hendriks, Jenny Trimp, Jilles Slingerland, Julia Moore, Leonard Bukenya, Linda Tieleman, Maike Simmens, Michiel Tolman, Rutger Gommers, Victoria Ous, Willem Dieleman; en natuurlijk de 25+ deelnemers van Codam, de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, AMS Institute en het ROC van Amsterdam-Flevoland / Peer Academy.
© 2024 door De Bildung Academie
Privacybeleid
De Bildung Academie
info@debildungacademie.nl
